Η πυρκαγιά που ξεκίνησε από την Ξηρονομή Βοιωτίας στις 31 Ιουλίου 2026 και επεκτάθηκε στη συνέχεια σε Πόρτο Γερμενό και Δυτική Αττική είναι αναντίρρητα η πιο βαρύνουσα και καταστροφική του φετινού καλοκαιριού.
Η φωτιά διήρκησε 91 ώρες (έληξε το πρωί της 4ης Αυγούστου).
Τα συνολικά καμένα στρέμματα σε Βοιωτία και Δυτική Αττική σύμφωνα με την τελική δορυφορική εκτίμηση της υπηρεσίας Copernicus έφτασαν τα 144.243 στρέμματα: τα 113.000 στο Πόρτο Γερμενό και τις γύρω περιοχές στη Δυτική Αττική.
Η αποτελεσματικότητα του μεγάλου προγράμματος AntiNERO που είχε υλοποιηθεί στη Δυτική Αττική, βρέθηκε γρήγορα στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης αλλά και της πολιτικής αντιπαράθεσης για το αν τα έργα λειτούργησαν ή όχι.
Σημειώνεται ότι στη περιοχή της Δυτικής Αττικής έχουν πραγματοποιηθεί έργα αξίας 20. εκ. ευρώ.
Τα έργα AntiNERO, στο κομμάτι που αφορούν την πρόληψη των πυρκαγιών, περιλαμβάνουν: καθαρισμούς δασών (απομάκρυνση ξερών κλαδιών, πεσμένων δέντρων και άλλης καύσιμης ύλης), διάνοιξη και συντήρηση δασικών δρόμων, δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών και άλλα δασοτεχνικά έργα πρόληψης.
Το WWF Ελλάς (με τους Ηλία Τζηρίτη, Νίκο Γεωργιάδη, Αντώνη Δούρο, Γιώργο Αθανασάκη), η πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (Θοδωρής Μ. Γιάνναρος και Γιώργος Παπαβασιλείου) και το παρατηρητήριο για τις δασικές πυρκαγιές FireWatch (Θανάσης Τρομπούκης) συνέταξαν μια πλήρη και ψύχραιμη ανάλυση για τη μεγαλύτερη φωτιά του καλοκαιριού του 2026 μέσα από ενδελεχή ανάλυση και παρατήρηση των δεδομένων.
Το in προδημοσιεύει την ανάλυση, τα δεδομένα, τα βασικά συμπεράσματα και φυσικά τον διαδραστικό χάρτη της ομάδας που εργάστηκε με στόχο την επιστημονική προσέγγιση του θέματος αλλά και την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων για το μέλλον.
Πρόκειται για την πρώτη τέτοιου είδους ανάλυση μιας πυρκαγιάς στη χώρα μας που συνοδεύεται από το εργαλείο ενός διαδραστικού χάρτη στον οποίο έχουν συμπεριληφθεί μια πληθώρα στοιχείων.
Ο σκοπός του διαδραστικού χάρτη
Ο διαδραστικός χάρτης δημιουργήθηκε με στόχο μια πρώτη χωροχρονική διερεύνηση της συμπεριφοράς της πυρκαγιάς σε σχέση με τα έργα AntiNERO κατά τη μεγάλη πυρκαγιά της Δυτικής Αττικής το 2026.
Ειδικότερα, εξετάζει αν και πώς μεταβάλλονται βασικές ενδείξεις της συμπεριφοράς της φωτιάς όταν το μέτωπο εισέρχεται σε περιοχές όπου έχουν προηγηθεί παρεμβάσεις διαχείρισης της καύσιμης ύλης.
Παράλληλα, αποτυπώνει τη δριμύτητα της καύσης, η οποία εξετάζεται ως συμπληρωματική πληροφορία και όχι ως άμεσο μέτρο της επίδρασης ή της αποτελεσματικότητας των έργων, για τους λόγους που αναφέρονται στις παραδοχές της ανάλυσης.
Ο χάρτης δεν αποτελεί μια απεικονιστική αναδόμηση της πυρκαγιάς και δεν αποσκοπεί στο να αποδείξει ότι ένα έργο «σταμάτησε» ή δεν σταμάτησε μια πυρκαγιά.
Υπό αυτή την έννοια δεν αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των έργων AntiNERO. Η χρήση του χάρτη επιτρέπει όμως τη συνδυαστική χωρική και χρονική ανάγνωση της συμπεριφοράς της φωτιάς πριν, κατά και μετά την επαφή της με τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις και άρα μπορεί να αναδείξει σημεία που αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση.
Δεδομένα που χρησιμοποιούνται
Στον χάρτη συνδυάζονται:
• η τελική οριοθέτηση της καμένης έκτασης από το Copernicus Emergency Management Service (EMSR909)
• η δριμύτητα της καύσης (dNBR), ταξινομημένη σε πέντε κατηγορίες (τόσο από το WWF, όσο και από την ομάδα του ΑΠΘ)
• η χρονική εξέλιξη των δορυφορικών ανιχνεύσεων της πυρκαγιάς από MTG-FCI/EUMETSAT και NASA FIRMS, με το χρώμα να αποδίδει το Fire Radiative Power (FRP), ως ένδειξη της εκλυόμενης θερμότητας με την μορφή ακτινοβολίας
• η ένταση και κατεύθυνση του ανέμου από Open-Meteo, μαζί με την ένταση των ριπών
• το πανευρωπαϊκό raster υπέργειας βιομάζας (13/4/2025), σε Mg/ha και χωρική ανάλυση περίπου 100 m, ως ένδειξη της ποσότητας διαθέσιμης φυτικής βιομάζας
• οι περίμετροι πυρκαγιών της τελευταίας 20ετίας
• η χωρική αποτύπωση των έργων AntiNERO ανά τύπο, καθώς και συμπληρωματικά δεδομένα συμβάσεων αντιπυρικής προστασίας και παλαιότερων πυρκαγιών
Σύντομες οδηγίες χρήσης
Για την παρακολούθηση της εξέλιξης της πυρκαγιάς προτείνεται να είναι ενεργά τα επίπεδα έργων AntiNERO, MTG-FCI/EUMETSAT και ανέμου και να χρησιμοποιείται η χρονογραμμή στο κάτω μέρος του χάρτη ή η επιλογή «Play».
Το χρώμα των δορυφορικών ανιχνεύσεων αποδίδει το FRP, με τις σκουρότερες αποχρώσεις να αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη ακτινοβολούμενη θερμότητα.
Στα σύμβολα του ανέμου εμφανίζεται η ταχύτητα του ανέμου σε km/h και, σε παρένθεση, η ένταση των ριπών.
Για καλύτερη ανάγνωση είναι προτιμότερο τα στατικά επίπεδα dNBR και υπέργειας βιομάζας να εξετάζονται χωριστά, αφού πρώτα παρακολουθηθεί η χρονική εξέλιξη της φωτιάς. Σε κάθε περιοχή ενδιαφέροντος μπορούν να γίνουν συγκρίσεις πριν από το έργο – κατά την επαφή με το έργο – μετά το έργο, και, όπου είναι δυνατόν, σε αντιπαραβολή με γειτονικό τμήμα του ίδιου μετώπου όπου δεν υφίσταται αντίστοιχη παρέμβαση.
Δείτε την εφαρμογή σε πλήρη οθόνη https://www.fire-watch-app.gr/analysis/west-attica-fire-2026
Πρώτα συμπερασμάτα και παραδοχές
Η προκαταρκτική οπτική ανάγνωση της εξέλιξης της πυρκαγιάς δείχνει ότι τα έργα AntiNERO στην «πρώτη γραμμή άμυνας» μετά το Πόρτο Γερμενό δεν λειτούργησαν ως απόλυτες γραμμές ανάσχεσης.
Σε αρκετά σημεία η φωτιά διάσχισε τις ζώνες των έργων και συνέχισε την εξάπλωσή της, όπως και στις περιοχές χωρίς έργα, ενώ σε ορισμένες χρονικές φάσεις καταγράφεται υψηλό FRP ακόμη και μέσα ή πολύ κοντά σε περιοχές με παρεμβάσεις.
Υποθέτουμε ότι σε αυτό συνέβαλαν και οι εξαιρετικά δυσμενείς πυρομετεωρολογικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά τις πρώτες δύο ημέρες εξάπλωσης της πυρκαγιάς καθώς και οι έντονες και μακρινές κηλιδώσεις.
Αυτό από μόνο του δεν αποτελεί ένδειξη αποτυχίας. Ο ρόλος τέτοιων έργων δεν είναι κατ’ ανάγκη να σταματήσουν αυτόνομα μια πυρκαγιά μεγάλης έντασης, αλλά να μειώσουν τη διαθεσιμότητα της καύσιμης ύλης και τη συνέχεια αυτής, με στόχο να τροποποιήσουν τοπικά τη συμπεριφορά της φωτιάς και να δημιουργήσουν ευνοϊκότερες και ασφαλέστερες συνθήκες για την καταστολή της.
Κανένα έργο από μόνο του δεν εξασφαλίζει την επιτυχή αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς.
Αυτό είναι πάντα συνδυασμός παραγόντων όπως αν υπήρξαν προσπάθειες κατάσβεσης, οι καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια επαφής έργων και πυρκαγιάς, η τοπογραφία κτλ.
Σε ορισμένα σημεία της διαδρομής του μετώπου φαίνεται να υπάρχει τοπική διαφοροποίηση του FRP όταν η πυρκαγιά εισέρχεται σε περιοχές έργων κυρίως κατά την 3η ημέρα οπότε και οι πυρομετεωρολογικές συνθήκες βελτιώθηκαν.
Η παρατήρηση αυτή είναι ενδιαφέρουσα, αλλά σε αυτό το στάδιο πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένδειξη προς διερεύνηση και όχι ως απόδειξη αιτιώδους σχέσης.
Πιο συγκεκριμένα, τέτοιες ενδείξεις εμφανίζονται στην περιοχή προς τον Άγιο Νεκτάριο και ακόμη πιο καθαρά στον νοτιότερο τομέα της πυρκαγιάς, προς Ψάθα και Αλεποχώρι, όπου υπάρχει πυκνή παρουσία έργων AntiNERO.
Στις περιοχές αυτές η χρονική εξέλιξη των δορυφορικών ανιχνεύσεων φαίνεται, σε επιμέρους σημεία, να συμπίπτει με επιβράδυνση της εξάπλωσης και με τοπική μείωση της ενεργειακής ισχύος της ενεργού καύσης.
Η εικόνα είναι περισσότερο συμβατή με έργα που συνέβαλαν στη δημιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών για την προσβολή και τον έλεγχο της πυρκαγιάς παρά με έργα που λειτούργησαν ως απόλυτες γραμμές ανάσχεσης.
Η συσχέτιση φαίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στην ευρύτερη ζώνη Ψάθας–Αλεποχωρίου και αποτελεί ένα από τα σημεία που αξίζει να εξεταστούν αναλυτικότερα μαζί με τα επιχειρησιακά δεδομένα του Πυροσβεστικού Σώματος και της Δασικής Υπηρεσίας.
Αντίστοιχα, το τελικό dNBR εμφανίζει σε ορισμένες περιοχές με παρεμβάσεις χαμηλότερη δριμύτητα σε σχέση με γειτονικές εκτάσεις.
Η εικόνα όμως της υπέργειας βιομάζας δείχνει ότι μέσα στην καμένη έκταση υπάρχουν ήδη πολύ σημαντικές χωρικές διαφοροποιήσεις στην ποσότητά της. Ωστόσο, η δριμύτητα της καύσης, δηλαδή το αποτύπωμα που αφήνει η φωτιά στη βλάστηση και στο έδαφος, δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ένταση της πυρκαγιάς.
Μια ζώνη μειωμένης καύσιμης ύλης μπορεί να επιβραδύνει το μέτωπο, να μειώσει το μήκος της φλόγας και την ένταση της πυρκαγιάς, δημιουργώντας ευνοϊκότερες συνθήκες για την κατάσβεση. Παρ’ όλα αυτά, η φωτιά μπορεί να παραμείνει περισσότερο χρόνο στην περιοχή αν δεν πληγεί από τις πυροσβεστικές δυνάμεις, και να συνεχίσει να καίει αργά τα ξηρά υπολείμματα και τα μεγαλύτερα νεκρά καύσιμα που παραμένουν στο έδαφος. Έτσι, το τελικό δορυφορικό αποτύπωμα μπορεί να εμφανίζει σχετικά υψηλή δριμύτητα, παρότι η συμπεριφορά της πυρκαγιάς είχε ουσιαστικά μετριαστεί.
Για τον λόγο αυτό, στην παρούσα ανάλυση η δριμύτητα χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική ένδειξη και όχι ως άμεσο μέτρο της αποτελεσματικότητας των έργων.
Ασφαλέστερη αξιολόγηση απαιτεί συνδυασμό επιτόπιων μετρήσεων της δριμύτητας, εκτίμηση της ταχύτητας εξάπλωσης της φωτιάς (ROS), στοιχεία για την καύσιμη ύλη και την υγρασία της και σύγκριση με τα δορυφορικά δεδομένα.
Ειδικά στην πληγείσα περιοχή, η εξέλιξη της πυρκαγιάς φαίνεται ότι επηρεάστηκε καθοριστικά κυρίως από τη μεταφορά καυτρών σε πολύ μεγάλες αποστάσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι ζώνες διαχείρισης καύσιμης ύλης δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως απόλυτα εμπόδια στη διάδοση της πυρκαγιάς, αλλά κυρίως ως περιοχές όπου μπορεί να μειωθεί η ένταση και να δημιουργηθούν καλύτερες συνθήκες αντιμετώπισης.
Συνεπώς, χαμηλότερο FRP ή χαμηλότερο dNBR δεν μπορεί να αποδοθεί αυτόματα στα έργα AntiNERO. Μπορεί να επηρεάζεται και από μικρότερη αρχική ποσότητα ή διαφορετική δομή της καύσιμης ύλης, είτε ως αποτέλεσμα των ίδιων των έργων είτε λόγω παλαιότερων πυρκαγιών και της διαφορετικής δομής της βλάστησης.
Η ανάλυση πρέπει επίσης να λαμβάνει υπόψη ότι:
• η υπέργεια βιομάζα αποτελεί ένδειξη της ποσότητας φυτικής ύλης, αλλά δεν ταυτίζεται με τη διαθέσιμη καύσιμη ύλη ούτε αποτυπώνει την κατάσταση, το μέγεθος και τη συνέχεια των καυσίμων
• η ένταση και η κατεύθυνση του ανέμου μεταβάλλονται σημαντικά κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς
• η τοπογραφία (κλίση, έκθεση, χαράδρες κ.λπ.) μπορεί να μεταβάλλει καθοριστικά τη συμπεριφορά της φωτιάς και δεν ελέγχεται στην παρούσα απεικόνιση
• η χωρική ανάλυση των δορυφορικών ανιχνεύσεων είναι πολύ μεγαλύτερη από το πλάτος πολλών γραμμικών έργων AntiNERO, επομένως δεν επιτρέπει ασφαλή εξαγωγή συμπεράσματος για κάθε επιμέρους έργο
• η τελική δριμύτητα dNBR επηρεάζεται και από την κατάσταση της βλάστησης πριν από τη φωτιά
• και, κυρίως, ο χάρτης δεν περιλαμβάνει προς το παρόν στοιχεία για τις επιχειρήσεις καταστολής. Συνεπώς, δεν μπορεί να διαχωρίσει την άμεση επίδραση της μείωσης της καύσιμης ύλης ή της βελτιωμένης πρόσβασης από την πιθανή αξιοποίηση των έργων ως σημείων προσβολής από επίγειες ή εναέριες δυνάμεις
Κατά συνέπεια, το πιο ασφαλές πρώτο συμπέρασμα είναι ότι ο χάρτης αναδεικνύει σημεία στα οποία υπάρχουν ενδείξεις πιθανής επίδρασης των έργων στην εξάπλωση της πυρκαγιάς και στη δημιουργία ευνοϊκότερων συνθηκών για την καταστολή, χωρίς όμως η οπτική ανάλυση από μόνη της να επαρκεί για την ποσοτικοποίηση ή την αιτιώδη απόδοση αυτής της επίδρασης.
Η παρούσα δουλειά θεωρούμε πως δίνει μια πρώτη χρήσιμη πληροφορία για τη Δασική Υπηρεσία και το Πυροσβεστικό Σώμα. Το επόμενο βήμα θα πρέπει να είναι η συστηματική σύγκριση επιλεγμένων τμημάτων ενός μετώπου που συναντούν έργα AntiNERO με γειτονικά, συγκρίσιμα τμήματα χωρίς παρέμβαση, ελέγχοντας κατά το δυνατόν άνεμο, βιομάζα, τοπογραφία και χρονική φάση της πυρκαγιάς και, κυρίως, συνδυάζοντας την ανάλυση με τα πραγματικά δεδομένα των επιχειρήσεων κατάσβεσης.
ΥΓ. Ο χάρτης αυτός είναι δυναμικός και θα μπορούσε να τροφοδοτηθεί με δεδομένα τόσο από το Πυροσβεστικό Σώμα, όσο και από τη Δασική Υπηρεσία ή και άλλες πηγές ώστε να παραγάγει παραπάνω στοιχεία και συμπεράσματα.
Παρασκευή 31/7/2026, θέση Φ, Προσήλι, ώρα 19:54 Κηλιδώσεις στο Πόρτο Γερμενό. Σχετική υγρασία 31% και άνεμος 23 km/h στο ύψος των ματιών. Αρχική εκτίμηση απόστασης *κηλιδώσεων: 500–550 μέτρα.
Τι είναι η *κηλίδωση (spotting) Eίναι το φαινόμενο κατά το οποίο αναμμένα τεμάχια καύσιμης ύλης (καύτρες, σπίθες, φλοιοί ή ακόμη και μικρά κλαδιά) μεταφέρονται από τον άνεμο και το θερμικό ρεύμα της πυρκαγιάς σε κοντινές ή μακρινές αποστάσεις. Όταν αυτά τα φλεγόμενα υλικά πέσουν στο έδαφος σε περιοχές με ξηρή κατά κύριο λόγο βλάστηση, δημιουργούν νέες, ανεξάρτητες σημειακές πυρκαγιές (κηλίδες) μπροστά από το κύριο μέτωπο της πυρκαγιάς.
Σάββατο 1/8/2026, θέση Φ, Προσήλι, ώρα 02:22. Η κηλίδωση στον Μύτικα, τη στιγμή που η φωτιά πέρασε πάνω από τις πυροσβεστικές δυνάμεις στο Πόρτο Γερμενό. Σχετική υγρασία 39%, άνεμος 53 km/h στο ύψος των ματιών και εκτιμώμενος περίπου στα 95 km/h στα 10 μέτρα. Αρχική εκτίμηση κηλίδωσης: 3.250 μέτρα.
Φωτογραφίες (εντός κειμένου): ©Antonis Douros, WWF Greece
in.gr